Nhiệt liệt chào mừng Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ XII, nhiệm kỳ 2018 - 2023 !
Đăng nhập
Thống kê truy cập
  • Đang online: 7
  • Hôm nay: 46
  • Trong tuần: 1230
  • Tất cả: 86151
Lượt xem: 115
Thách thức về điều kiện lao động trong chuỗi cung ứng toàn cầu (Phần 2)

NCS.ThS. Phạm Thị Thu Lan

Phó Viện trưởng Viện Công nhân và Công đoàn

 

Về phía doanh nghiệp, cũng có rất nhiều doanh nghiệp tốt song trong khuôn khổ của bài tham luận này là nói về thách thức, nên tôi xin phép chỉ để cập tới những điểm chưa tốt. Từ quan sát của phía công đoàn, chúng tôi dám nói rằng rất nhiều doanh nghiệp có văn hóa lách luật hơn là văn hóa tuân thủ. Có lẽ đây là tư duy chung của doanh nghiệp trên toàn thế giới vì mục tiêu lợi nhuận, kể cả doanh nghiệp FDI cũng tìm cách trốn thuế bằng cách chuyển giá. Văn hóa lách luật làm cho khi một luật được ban hành, lập tức các doanh nghiệp sẽ nghĩ ngay cách nào để có lợi.

Các doanh nghiệp cần nhìn nhận lại ý nghĩa ban đầu của sự ra đời doanh nghiệp, đó là vì sự phát triển của đất nước, chứ không vì mục tiêu lợi nhuận của doanh nghiệp. Doanh nghiệp hiện nay đang xa rời mục tiêu đó, coi lợi nhuận là trên hết, nên mới có tình trạng  trốn đóng, nợ BHXH khá phổ biến, không công khai tiền lương, định mức lao động, đặc biệt gần đây hiện tượng tìm cách thay thế lực lượng lao động lớn tuổi từ 35 tuổi trở lên, sức khỏe giảm sút, giảm thị lực, thính lực, tay chân yếu, lưng yếu do ngồi hoặc đứng lâu… do đó, thao tác chậm và năng suất lao động giảm, thay thế bằng lao động trẻ, dưới 25 tuổi, khỏe, lương khởi điểm thấp và việc đào tạo không tốn kém, chỉ mất 1 tuần đào tạo là có thể làm việc được ngay, bằng các thủ thuật như dùng các khoản hỗ trợ để khuyến khích người lao động ra khỏi doanh nghiệp tự khởi sự doanh nghiệp, đổi tên công ty thành công ty mới, sa thải lao động cũ để tuyển lao động mới trẻ khỏe hơn, hoặc chuyển doanh nghiệp từ vùng I (có quy định lương tối thiểu theo luật cao) sang vùng II, vùng III (có quy định lương tối thiểu thấp hơn) để tuyển mới lao động trẻ và trả lương thấp hơn, hoặc đóng cửa doanh nghiệp rồi lại lập doanh nghiệp mới và đăng ký mới (theo ghi chép của Viện CNCĐ từ ý kiến của cán bộ công đoàn ở doanh nghiệp).

Về phía công đoàn, Công đoàn hiện nay có quyền TLTT là quyền cực kỳ quan trọng để cải thiện ĐK của NLĐ cao hơn luật, song phải thẳng thắn nhìn nhận CĐ không sử dụng được quyền của mình. TƯTT hiện nay chủ yếu là sao chép luật, nếu có cao hơn luật cũng là nhờ thiện chí của DN chứ không phải là kết quả của thương lượng. Có nhiều lý do kể cả về phía pháp luật, thể chế, thái độ của doanh nghiệp, nhưng bản thân CĐ cũng không thể thương lượng do vị thế của công đoàn trong doanh nghiệp hiện nay, chưa nói tới rất nhiều lý do khác như cân bằng sức mạnh, sử dụng hành động tập thể hỗ trợ thương lượng, sử dụng quyền đình công, sự phân biệt đối xử đối với cán bộ công đoàn, tư duy áp dụng pháp luật còn hạn chế.

Thách thức về xây dựng pháp luật

 

Tư duy về cơ chế thị trường trong quan hệ lao động

 

Hiện nay, Việt Nam đang trong quá trình sửa đổi pháp luật và tư duy sửa đổi là đưa cơ chế thịtrường vào quan hệ lao động, pháp luật chỉ quy định khung, giảm bớt sự bảo vệ đối với NLĐ, để cho các bên quan hệ lao động tự thương lượng và quyết định các vấn đề cụ thể thông qua thỏa ước. Cơ chế này hoàn toàn phù hợp với các nước trải qua cơ chế thị trường hàng trăm năm, nhưng nếu áp dụng đối với một nước mà công đoàn ở thế yếu, không sử dụng được quyền thương lượng, trong khi quyền tự do hiệp hội chưa được pháp luật điều chỉnh, sẽ càng làm cho người lao động ở vào thế yếu hơn và bị bóc lột hơn nữa. Việc áp dụng cơ chế thị trường trong quan hệ lao động chỉ nên thực hiện khi các đối tác quan hệ lao động đủ mạnh và muốn vậy, cần sửa đổi thể chế lao động cho phép người lao động được thực hiện quyền tự do công đoàn của mình.

 

Tư duy về áp dụng mức phạt

 

Các biện pháp hành chính của VN quá nhẹ để có thể mang tính răn đe đối với các hành vi vi phạm. Đôi khi người vi phạm sẵn sàng nộp phạt để rồi tiếp tục vi phạm. Tôi có hỏi chuyên gia pháp luật tại sao VN không áp dụng mức phạt đánh vào túi tiền thật nặng để người vi phạm không dám vi phạm thì được trả lời là tư duy phạt là mang tính giáo dục, nhắc nhở để người vi phạm thấy và không vi phạm nữa. Đây là tư duy của chủ nghĩa xã hội khi áp dụng vào nền kinh tế kiểu tư bản chủ nghĩa thì không có tác dụng răn đe.

 

Kiến nghị:

 

Với Chính phủ:

 

Chính phủ cần đề xuất sửa đổi thể chế liên quan tới các đối tác quan hệ lao động cho phù hợp trước khi sửa đổi pháp luật áp dụng cơ chế thị trường trong quan hệ lao động.

 

Chính phủ cần đảm bảo sự nghiêm minh của pháp luật nhằm xây dựng văn hóa tuân thủ của doanh nghiệp, từ đó khuyến khích văn hóa thương lượng tập thể. Tuân thủ pháp luật chưa tốt thì khó nói đến việc cao hơn luật.

 

Tham gia cùng với quốc tế để đảm bảo mức lương đủ sống theo Sàn lương châu Á để tránh cuộc chạy đua xuống đáy và đảm bảo cuộc sống của NLĐ. Nếu chấp nhận mức lương thấp để thu hút đầu tư, Việt Nam sẽ rơi vào bẫy kép: lực lượng LĐ bị vắt kiệt, không chỉ ảnh hưởng thế hệ hiện tại mà còn ảnh hưởng cả tới thế hệ tương lai, nguy cơ “dân chưa giàu đã già” đã được cảnh báo, nghèo trong công việc, làm việc cật lực mà vẫn nghèo là nghịch lý của sự phát triển, nhưng đồng thời còn không tạo điều kiện cho người lao động có thời gian học tập, nâng cao trình độ và sáng tạo khi DN thay đổi công nghệ của CMCN 4.0.

 

Với doanh nghiệp: hình thành văn hóa tôn trọng pháp luật, tôn trọng người lao động và tôn trọng chính mình và văn hóa chia sẻ một phần xứng đáng cho chiếc bánh lợi nhuận của mình cho người lao động để thể hiện sự coi trọng đối với NLĐ như là tài sản của mình vì sự phát triển bền vững. DN luôn nói coi NLĐ là tài sản của mình. Bên cạnh lời nói, DN cần thể hiện sự tôn trọng bằng hành động.

 

Với nhãn hàng:

-       Nhãn hàng cần cho trách nhiệm trong việc chống chạy đua xuống đáy của các doanh nghiệp cung ứng, theo dõi để giảm bớt các cấp trung gian, đặc biệt là các nhà cung ứng trung gian không sản xuất trong chuối nhằm tạo cho lợi ích đến thẳng tới người lao động.

-       Nhãn hàng cần tính tới chi phí lao động trong đơn hàng để đảm bảo việc thực hiện trách nhiệm xã hội không chỉ là hình thức mà thực chất. Đồng thời, cơ chế giám sát thực hiện các tiêu chuẩn lao động quốc tế của nhãn hàng cần bao phủ toàn chuỗi, có biện pháp mạnh và quyết liệt để đảm bảo tuân thủ.

-       Trong các tiêu chuẩn lao động quốc tế có tiêu chuẩn về quyền công đoàn, vì người lao động luôn ở thế yếu, nên nhãn hàng cần giúp người lao động xây dựng năng lực để có thể thương lượng được với doanh nghiệp, góp phần giúp nhãn hàng đảm bảo thực thi trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong toàn chuỗi.

LIÊN ĐOÀN LAO ĐỘNG TỈNH NAM ĐỊNH
Địa chỉ : số 1 Hà Huy Tập - Phường Ngô Quyền - Thành phố Nam Định
Điện thoại :(0228) 3849.663    Fax : (0228) 3849.663